Daniel Roseberry Roma’daydı. Sistine Şapeli’nin tavanının altında durdu ve yukarıya baktı. Michelangelo’nun “Yaratılış” sahnesini, ejderhaları, melekeleri ve tanrı ile insan arasındaki o meşhur boşluğu izledi. Ve New York’a döndüğünde Schiaparelli’nin meşhur couture koleksiyonunu yazmaya başladı.
Roseberry bu ilham kaynağını show notlarında alışılmadık bir dürüstlükle paylaştı: “Pek çok kişi couture’ün ne işe yaradığını soruyor. Gündelik hayat için kıyafet üretmediğimiz kesin.” Bunun yerine couture, ona göre, hayal gücüyle kurulan duygusal bir bağdır. Moda fantezisini seçen gencin o tercihini yapma anını yeniden yaşama çabasıdır. Bu cümleyi kurabilen bir direktör, ne yaptığını biliyor demektir.
Koleksiyonun estetik yoğunluğu bir bestiaryumu andırıyordu: Mitolojik yaratıklar, kutsal semboller, scorpion kuyruklu siluetler, cennet kuşu tüyleri. Elsa Schiaparelli’nin ikonik “keyhole” — anahtar deliği — motifi bu sezon neredeyse mimari boyuta taşındı; bazı parçalarda göğüs bölgesindeki açıklık yapısal bir çerçeveyle kuşatılmıştı. Kristal işlemeli takım elbiseler 18. yüzyıl saray ressamlarını çağrıştıran bir zenginlik taşıyordu.
Bu sezonun asıl konuşulan detayı aksesuarlardaydı: Roseberry, Louvre’dan çalınan mücevherlerin replikalarını tasarlamıştı. Referans, dünya gündemini meşgul eden meşhur Louvre soygunuydu. Schiaparelli’nin o mücevherleri kendi versiyonunda yeniden yarattı — ama orijinallerinden daha gösterişli, daha Schiaparelli. Sanatın kendisine değil, olayın efsanesine el koyma bu. Ve bu el koyma, kurucunun 1937’deki ruhuna son derece sadık.
Elsa Schiaparelli bu geleneğin kurucusuydu. 1937’de Salvador Dalí ile yasptığı “İstakoz Elbisesi” bir provokasyondu: Sürrealizmin en tanınan imgelerinden birini kadın bedenine yerleştirdi. Wallis Simpson bu elbiseyi giydi ve Vogue’da fotoğraflandı. “Çekmeceli Takım Elbise”, “Lobster Telephone” ile paralel geliştirilen “Ayakkabı Şapka” — tüm bu işbirlikleri, 1930’ların Paris’inde moda ile sanat arasındaki sınırı fiilen ortadan kaldırdı.
Roseberry bu mirası devraldı ama kendi sesiyle konuşuyor. Elsa yaşadığı dönemin avangardıyla dans etti; Roseberry ise Batı sanat tarihinin zirvesiyle diyalog kuruyor. Sistine tavanı, 20. yüzyıl kültürüyle değil 16. yüzyıl anlayışıyla bir tercih — bu daha ağır bir tarih, ama Schiaparelli estetiğine daha geniş bir tavan açıyor.
Sistine Şapeli’nde Michelangelo mekânı ikonografyayla doldurdu — her yüzey, her santimetre anlam taşıyordu. Roseberry da pisti öyle kullandı. Boş bir parça yoktu. Her detay bir referans taşıyordu. Bu yoğunluk izleyiciyi hem bunaltır hem büyüler. Tıpkı asıl Sistine gibi.
Couture’da “klişe” kavramı mümkün değil aslında. Yalnızca iyi ve kötü yorumlar var. Sistine’nin tavanı, moda tarihinin en kötü yorumu olsa bile yine de Sistine’nin tavanı…
